Γράφει ο Αλέλος Γούλας :
“Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που δεν αντέχουν το βλέμμα. Στιγμές που η βαρβαρότητα ξεπερνά κάθε ανθρώπινο μέτρο. Η εκτέλεση των 200 την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής είναι μία από αυτές.
Και όμως, αυτό που συγκλονίζει σήμερα δεν είναι μόνο η ίδια η θηριωδία. Είναι το γεγονός ότι η θηριωδία αυτή φωτογραφιζόταν.
Οι πρόσφατα εμφανισμένες φωτογραφίες-που φέρονται να αποτυπώνουν στιγμές πριν ή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης-δεν άνοιξαν απλώς έναν φάκελο ιστορικής διερεύνησης. Άνοιξαν ένα βαθύτερο, σχεδόν υπαρξιακό ερώτημα: τι σημαίνει να απαθανατίζεις τον θάνατο που εσύ ο ίδιος επιβάλλεις;
Η ναζιστική βία δεν ήταν μόνο μηχανισμός εξόντωσης. Ήταν και μηχανισμός επίδειξης δύναμης. Το να φωτογραφίζεται μια μαζική εκτέλεση δεν είναι τυχαίο. Είναι πράξη κυριαρχίας. Είναι η καταγραφή της απόλυτης εξουσίας πάνω στο σώμα του άλλου. Είναι το μήνυμα: «Μπορούμε όχι μόνο να σε σκοτώσουμε, αλλά και να κρατήσουμε τη στιγμή για πάντα». Είναι και αυτό που σοκάρει βαθιά. Η μνήμη δεν είναι εμπόρευμα.
Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση στο eBay από ιδιώτη συλλέκτη. Εκεί ξεκινά η δεύτερη διάσταση της αντιπαράθεσης. Μπορεί μια εικόνα εκτέλεσης να αποτελεί αντικείμενο δημοπρασίας; Μπορεί η τελευταία στιγμή 200 ανθρώπων να έχει τιμή εκκίνησης;
Η δημόσια συζήτηση δεν αφορά μόνο τη γνησιότητα – την οποία ορθώς εξετάζει το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας – αλλά και το ηθικό βάρος της διακίνησης τέτοιου υλικού. Αν οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές, δεν πρόκειται για συλλεκτικά τεκμήρια. Πρόκειται για ιστορική μαρτυρία αίματος. Η μνήμη ενός εγκλήματος δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους αγοράς. Η εκτέλεση των 200 δεν είναι ουδέτερο γεγονός. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσμένους ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, αντιστασιακοί, οι περισσότεροι μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Αυτό δίνει στη συζήτηση και πολιτική διάσταση αλλά η ουσία είναι πως εκείνη την Πρωτομαγιά εκτελέστηκαν άνθρωποι ως αντίποινα. Και η πράξη αυτή ήταν έγκλημα πολέμου.
Προσωπικά με συγκλονίζει η σκέψη ότι κάποιος στάθηκε πίσω από έναν φακό και απαθανάτισε τη στιγμή πριν τον θάνατο. Προφανώς δεν ήταν αρκετό να σκοτωθούν. Έπρεπε να καταγραφούν. Αυτό δείχνει κάτι βαθύτερο για τη φύση του ναζισμού: η βία δεν ήταν απλώς μέσο. Ήταν ιδεολογία. Και η καταγραφή της ήταν κομμάτι της επίδειξης ισχύος.
Αν οι φωτογραφίες αποδειχθούν αυθεντικές, που όλα δείχνουν πως είναι, τότε δεν αποτελούν απλώς ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι καθρέφτης της ανθρώπινης σκοτεινής δυνατότητας αλλά και υπενθύμιση της αξιοπρέπειας και του ηρωισμού όσων στάθηκαν απέναντι στον θάνατο.
Η Καισαριανή δεν είναι μόνο τόπος μνήμης. Είναι δοκιμασία συνείδησης. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα γίνει με τις φωτογραφίες. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουμε εμείς με αυτό που αποκαλύπτουν.”
Αλέκος Γούλας
Αντιδήμαρχος Παιδείας ΝΦ-ΝΧ
