Μετά από μια μικρή αυγουστιάτικη παύση δύο εβδομάδων, τα ξαναλέμε σήμερα μέσα από την καθιερωμένη ανασκόπηση του πρωθυπουργού . Ελπίζω οι περισσότεροι να καταφέρατε αυτές τις ημέρες να ξεκουραστείτε λίγο, να βρεθείτε με τους ανθρώπους σας και, έστω για λίγο, να αφήσατε στην άκρη την καθημερινότητα.
Αυτές τις δύο εβδομάδες συνέβησαν αρκετά, ευχάριστα αλλά και δύσκολα, για τα οποία θέλω σήμερα να μιλήσουμε. Ξεκινώ από τις πυρκαγιές που αποτελούν, δυστυχώς, μία πραγματικότητα με την οποία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη ολόκληρη η Ευρώπη, ειδικά τους θερινούς μήνες. Προφανώς, όπως έχω ξαναπεί, η κλιματική αλλαγή δεν βάζει τις φωτιές. Κάνει όμως τις συνθήκες πολύ πιο δύσκολες όταν αυτές ξεσπούν. Το ζήσαμε και φέτος, με πολύ ισχυρούς ανέμους που κρατούσαν, σύμφωνα με το Εθνικό Αστεροσκοπείο, για 20 ημέρες, με πολύ υψηλές τιμές, ασυνήθιστες ακόμα και για το ελληνικό καλοκαίρι των μελτεμιών, δυσκολεύοντας σημαντικά το έργο της κατάσβεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στη Βοιωτία και τη Δυτική Αττική, δεν μπορούσαν για κάποια διαστήματα να πετάξουν ούτε τα εναέρια μέσα. Παρά τις δύσκολες συνθήκες, το φετινό καλοκαίρι οι καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα είναι λιγότερες, τόσο σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια όσο και σε σχέση με άλλες χώρες της Μεσογείου. Οι δυνάμεις πυρόσβεσης και οι εθελοντές χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν από την αρχή του Αυγούστου πάνω από 500 δασικές πυρκαγιές και 2.700 από την αρχή της αντιπυρικής περιόδου. Η κινητοποίηση της κρατικής μηχανής ήταν άμεση: απομακρύνθηκαν εγκαίρως τουλάχιστον 1.000 άνθρωποι με πλωτά μέσα από εν ενεργεία μέτωπα, ενώ σώθηκαν όσο περισσότερα σπίτια και επιχειρήσεις γινόταν. Δυστυχώς, όμως, χάθηκαν και ανθρώπινες ζωές και αυτό επισκιάζει οτιδήποτε άλλο μπορούμε να πούμε για όσα έγιναν αυτές τις ημέρες. Η σκέψη μας είναι πρώτα απ’ όλα στις οικογένειες των ανθρώπων που χάθηκαν, αλλά και σε όλους όσοι είδαν τις περιουσίες τους να καταστρέφονται ή να απειλούνται. Οι αυτοψίες στις πληγείσες περιοχές συνεχίζονται, ώστε να καταβληθούν οι αποζημιώσεις, τα επιδόματα και οι ενισχύσεις στους δικαιούχους το συντομότερο δυνατό. Θα είμαστε δίπλα στους ανθρώπους που επλήγησαν, για όσο χρειαστεί.
Αφήνω εδώ το θέμα των πυρκαγιών, θα επανέλθω όμως με το τέλος της αντιπυρικής περιόδου, και περνώ σε όσα άλλα μεσολάβησαν αυτές τις δύο εβδομάδες.
Σημαντική εξέλιξη έχουμε στον χώρο της οικονομίας, καθώς μέσα στο 2026 προχωράμε σε μια ακόμα πρόωρη αποπληρωμή δημοσίου χρέους, ύψους 13 δισ. ευρώ. Αν το προσθέσουμε αυτό με τα 36 δισ. ευρώ που ήδη έχουμε αποπληρώσει νωρίτερα από το 2019, καταγράφουμε την πιο γρήγορη μείωση χρέους σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αφήνουμε, επιτέλους, πίσω μας την εποχή που η Ελλάδα ήταν το πιο υπερχρεωμένο κράτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27. Το να μειώνουμε το χρέος δεν είναι κάποια αφηρημένη έννοια αλλά, θα μου επιτρέψετε να πω πως είναι εθνική απελευθέρωση. Όσο πιο γρήγορα μειώνουμε το χρέος αυτό, τόσο περισσότερο «ανασαίνει» το κράτος. Και όταν το κράτος δεν «πνίγεται» από τις οφειλές του, μπορεί να στηρίξει καλύτερα τους πολίτες, να έχει καλύτερους όρους δανεισμού για τις επιχειρήσεις και, τελικά, να δημιουργήσει συνθήκες ευημερίας για όλους. Κυρίως, όμως, είναι θέμα δικαιοσύνης για τις επόμενες γενιές. Δεν μπορούμε να φορτώνουμε στα παιδιά μας λογαριασμούς που δημιουργήθηκαν στο παρελθόν. Οι αγορές, άλλωστε, αναγνωρίζουν αυτήν την προσπάθεια, καθώς άλλος ένας οίκος αξιολόγησης, ο ιαπωνικός οίκος R&I, αναβάθμισε τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας από σταθερές σε θετικές, εκτιμώντας ότι -παρά τις πληθωριστικές πιέσεις που επικρατούν διεθνώς και λόγω των εντάσεων στη Μέση Ανατολή- θα διατηρηθούν ισχυροί οι ρυθμοί ανάπτυξης το 2026 χάρη στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τη δημοσιονομική μας πολιτική. Συνεχίζουμε, λοιπόν, και σίγουρα θα έχω περισσότερα να πω και γι’ αυτό από το βήμα της ΔΕΘ σε 2 εβδομάδες.
Πάντως, αναγνωρίζοντας ότι η σωστή διαχείριση των χρημάτων είναι μια δεξιότητα που καλό είναι να αποκτάται από νωρίς, από τη νέα σχολική χρονιά ξεκινά σταδιακά το FinStart, μια νέα πρωτοβουλία του Υπουργείου Παιδείας για περίπου 40.000 μαθητές και μαθήτριες της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Στόχος είναι τα παιδιά να αποκτήσουν βασικές και, κυρίως, πρακτικές γνώσεις: να καταλαβαίνουν καλύτερα το οικονομικό περιβάλλον γύρω τους, να μάθουν να διαχειρίζονται σωστά τα χρήματά τους και να παίρνουν πιο υπεύθυνες αποφάσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στους κινδύνους της ψηφιακής οικονομίας, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν απάτες και παγίδες που πλέον συναντάμε όλοι όλο και συχνότερα. Δεν θέλουμε, προφανώς, να κάνουμε τα παιδιά οικονομολόγους. Θέλουμε να γίνουν ενημερωμένοι πολίτες και να έχουν από νωρίς μερικά βασικά εργαλεία που θα τους φανούν χρήσιμα σε όλη τους τη ζωή.
Μια ακόμα σημαντική εξέλιξη των ημερών αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου και συγκεκριμένα τη συμφωνία για την είσοδο του κορυφαίου γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία Great Sea Interconnector, δίνοντας στο έργο νέα χρηματοδοτική και τεχνική ισχύ, ενώ η επίσης γαλλική Nexans αναλαμβάνει τη δύσκολη αποστολή της κατασκευής και πόντισης του καλωδίου. Η συμφωνία αυτή είναι μια ισχυρή ψήφος εμπιστοσύνης στις ενεργειακές μας υποδομές. Το έργο αυτό θα τερματίσει επιτέλους την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, συνδέοντας το νησί με το δίκτυό μας και παράλληλα είναι ακόμα ένας τρόπος με τον οποίο η Ελλάδα εδραιώνεται ως ο βασικός ενεργειακός κόμβος της περιοχής, αποκτώντας μεγαλύτερη ασφάλεια και ισχυρότερη θέση, ενώ ανοίγει ο δρόμος για περισσότερη καθαρή ενέργεια από ΑΠΕ. Αποδεικνύουμε, για άλλη μια φορά, ότι η χώρα μας προσελκύει σοβαρούς διεθνείς επενδυτές σε μεγάλα έργα.
Τον Μάιο, συγκεκριμένα στις 24/5, στην ανασκόπηση σας είχα μιλήσει για τα νέα Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα οποία τότε βρίσκονταν σε διαβούλευση. Σήμερα, αυτή η σημαντική μεταρρύθμιση περνά πλέον από τον σχεδιασμό στην πράξη, καθώς τα δύο Πλαίσια τέθηκαν σε ισχύ και, μαζί με το αντίστοιχο για τη Βιομηχανία που ολοκληρώνεται σε λίγες ημέρες, βάζουν για πρώτη φορά ενιαίους και ξεκάθαρους κανόνες για το πού και με ποιους όρους μπορεί να αναπτύσσεται κάθε δραστηριότητα στη χώρα. Για τον Τουρισμό, αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν όλες οι περιοχές της χώρας να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Άλλες έχουν ήδη δεχθεί μεγάλη τουριστική πίεση και χρειάζονται μεγαλύτερη προστασία, ενώ άλλες έχουν ακόμη σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης. Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ, όπου μπαίνουν αυστηρότερα όρια σε ευαίσθητες περιοχές, από τα μικρά νησιά και τις περιοχές Natura μέχρι τα δάση και τους αρχαιολογικούς χώρους. Μαζί με το Χωροταξικό για τη Βιομηχανία, αποκτούμε έτσι ένα ενιαίο σχέδιο για το πώς θέλουμε να αναπτυχθεί η χώρα τις επόμενες δεκαετίες. Γιατί ανάπτυξη χωρίς κανόνες τελικά δεν βοηθά κανέναν. Ούτε τις τοπικές κοινωνίες και το περιβάλλον ούτε εκείνους που θέλουν να επενδύσουν γνωρίζοντας εξαρχής τι επιτρέπεται και τι όχι. Μια παρατήρηση εδώ, επειδή η ανακοίνωση του Ειδικού Χωροταξικού για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προκάλεσε και πάλι αντιδράσεις από την Τουρκία, με την επαναφορά ανυπόστατων ισχυρισμών περί «γκρίζων ζωνών». Η θέση μας είναι ξεκάθαρη και δεν αλλάζει: η Ελλάδα κινείται με βάση το Διεθνές Δίκαιο, ασκεί τα δικαιώματά της και δεν πρόκειται να αφήσει απειλές ή παράνομες διεκδικήσεις να καθορίσουν τις αποφάσεις της. Επιδιώκουμε σταθερά τον διάλογο και τις σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία. Αλλά διάλογος δεν σημαίνει υποχώρηση. Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουμε να κάνουμε όσα θεωρούμε σωστά και αναγκαία για τη χώρα μας.
Πάμε στην Κρήτη και σε μια εξίσου αναγκαία παρέμβαση. Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνουν τα έργα για τη διαχείριση του νερού στο Λασίθι, μετά την υπογραφή της σχετικής σύμβασης. Πρόκειται για δύο ανεξάρτητα αρδευτικά δίκτυα, στη Λιμνοδεξαμενή Χοχλακίων και στο Φράγμα Αγίου Ιωάννη Ιεράπετρας. Το πρώτο τμήμα, στον Δήμο Σητείας, προβλέπεται να λειτουργήσει μέσα στους επόμενους 18 μήνες, ενώ το σύνολο του έργου σε 42 μήνες. Οι παρεμβάσεις αυτές δε είναι εξόχως σημαντικές δεδομένου ότι η Μεσόγειος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης. Η εποχή της επάρκειας και της σπατάλης των υδάτινων αποθεμάτων παρήλθε. Οφείλουμε να διαχειριστούμε το νερό -όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά παντού στην Ελλάδα- έξυπνα και με σύνεση. Στην εποχή μας κάθε κυβικό μέτρο νερού αποκτά στρατηγική αξία, πολύ περισσότερο για τον πρωτογενή τομέα, στον οποίο και θα αναφερθώ στη συνέχεια.
Η νέα ψηφιακή πλατφόρμα myAGRO (myagro.aade.gr) είναι πλέον το νέο σημείο υποβολής των αιτήσεων για τις αγροτικές ενισχύσεις του 2026. Η διαδικασία γίνεται πιο απλή, καταργείται η ανάρτηση χειρόγραφων μισθωτηρίων και, κυρίως, οι ενισχύσεις συνδέονται πλέον με πραγματικά και διασταυρωμένα δεδομένα. Υπάρχουν δύο αλλαγές που έχουν άμεση σημασία για τον ίδιο τον παραγωγό. Όσοι υποβάλουν την αίτησή τους έως τις 15 Σεπτεμβρίου προβλέπεται να λάβουν προκαταβολή έως τις 31 Οκτωβρίου, ενώ για τις υπόλοιπες αιτήσεις έως τις 30 Νοεμβρίου. Παράλληλα, οι παραγωγοί θα έχουν περισσότερες επιλογές για το ποιος μπορεί να τους βοηθήσει με την αίτησή τους, καθώς πλέον αυτή θα μπορεί να υποβάλλεται για λογαριασμό τους και από γεωπόνους, κτηνιάτρους, δασολόγους, λογιστές και λογιστικά γραφεία. Το myAGRO είναι η πρακτική συνέχεια της αλλαγής που κάναμε στις αγροτικές πληρωμές και για την οποία έχουμε μιλήσει αρκετά το τελευταίο διάστημα. Το ζητούμενο τώρα είναι πολύ συγκεκριμένο: οι ενισχύσεις να φτάνουν σωστά και έγκαιρα σε αυτούς που πραγματικά τις δικαιούνται.
Τελευταίες ημέρες του Αυγούστου και να μιλήσουμε και για ένα είδος «τουρισμού» που κάθε άλλο παρά θέλουμε να ενθαρρύνουμε: τον λεγόμενο «ενεργειακό τουρισμό». Δεν αφορά, βέβαια, διακοπές, αλλά την πρακτική ορισμένων καταναλωτών να αφήνουν πίσω τους απλήρωτους λογαριασμούς και να… ταξιδεύουν από πάροχο σε πάροχο, εκμεταλλευόμενοι τα κενά του σημερινού συστήματος. Όμως αυτό το κενό έρχεται να κλείσει η νέα ρύθμιση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Οι προμηθευτές θα μπορούν να επισημαίνουν στον ΔΕΔΔΗΕ τις ληξιπρόθεσμες οφειλές και, όταν ένας καταναλωτής συγκεντρώσει τρεις τέτοιες επισημάνσεις, δεν θα μπορεί να αλλάξει πάροχο μέχρι να πληρώσει ή να ρυθμίσει το χρέος του. Να επισημάνω ότι η ρύθμιση δεν βάζει εμπόδια σε κάποιον που αντιμετωπίζει πραγματική οικονομική δυσκολία και προσπαθεί να τακτοποιήσει τις υποχρεώσεις του. Βάζει, όμως, τέλος σε μια καταχρηστική πρακτική που επέτρεπε σε στρατηγικούς κακοπληρωτές να αφήνουν τον λογαριασμό, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στους συνεπείς καταναλωτές.
Έρχομαι τώρα σε ένα θέμα στο οποίο είχα αναφερθεί πριν από δύο χρόνια, τον Απρίλιο του 2024. Τότε κάναμε ένα πρώτο σημαντικό βήμα για το «Δικαίωμα στη Λήθη» των ανθρώπων με ιστορικό καρκίνου, εντάσσοντάς το στον Κώδικα Δεοντολογίας των ασφαλιστικών εταιρειών. Δύο χρόνια μετά, προχωράμε ένα βήμα παραπέρα και το κατοχυρώνουμε πλέον και με νόμο. Πρακτικά, πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας και εφόσον δεν υπάρχει υποτροπή, τα δεδομένα μιας παλαιότερης διάγνωσης καρκίνου δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούνται σε ασφαλιστική σύμβαση που συνδέεται με δάνειο ή άλλη σύμβαση πίστωσης. Επιλέξαμε μάλιστα την πενταετία, όταν η ευρωπαϊκή Οδηγία επιτρέπει χρονικό διάστημα έως και 15 έτη. Είναι μια πολύ συγκεκριμένη αλλαγή, με πολύ ουσιαστικό όμως περιεχόμενο: ένας άνθρωπος που έχει αφήσει πίσω του την ασθένεια δεν πρέπει να τη βρίσκει ξανά μπροστά του χρόνια αργότερα όταν προσπαθεί να προχωρήσει τη ζωή του. Ένα δίκαιο και πάγιο αίτημα αποκτά πλέον την ισχύ του νόμου.
Μέσα στον Αύγουστο χάσαμε τρεις ξεχωριστές προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων, της διανόησης και της εφαρμοσμένης πολιτικής που αξίζει να μνημονεύσουμε διότι οι τρεις μαζί και αυτοτελώς ο καθένας συνθέτουν με έναν τρόπο τη σύγχρονη ταυτότητά μας. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ο Στέλιος Ράμφος και ο Στέφανος Μάνος έφυγαν αφήνοντας πίσω τους τρεις διαφορετικές ματιές πάνω στην ίδια Ελλάδα. Ο Τσουκαλάς ανέλυε τις αντιφάσεις της ελληνικής κοινωνίας μέσα στο διεθνές περιβάλλον, ο Ράμφος αναζητούσε στις βαθύτερες ρίζες της την εξήγηση της πορείας της, και ο Μάνος αναζητούσε τις πρακτικές λύσεις για να υπερβούμε τις διαχρονικές αδυναμίες μας. Διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικές ιδέες, αλλά μια κοινή απαίτηση: να κοιταχτούμε στον καθρέφτη χωρίς αυταπάτες και να αποφασίσουμε ποια Ελλάδα θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας. Διότι καμιά κοινωνία δεν μπορεί να πάει μπροστά αν δεν κατανοήσει πρώτα βαθιά τον εαυτό της. Και οι τρεις αυτοί Έλληνες συνέβαλαν ο καθένας με τον τρόπο του να κοιταχτούμε με μεγαλύτερη ειλικρίνεια και ρεαλισμό στον συλλογικό μας καθρέφτη. Τους ευχαριστούμε για όσα προσέφεραν.
Κλείνοντας, να δώσω συγχαρητήρια στους αθλητές και τις αθλήτριές μας, γιατί ο φετινός Αύγουστος είχε, επίσης, πολλές και μεγάλες ελληνικές επιτυχίες στον στίβο, την κολύμβηση, την κωπηλασία, την ιστιοπλοΐα, τη σκοποβολή, την ενόργανη γυμναστική, μετά και τις πρωτιές που είχαν προηγηθεί στο πόλο ανδρών και κορασίδων. Να τους θυμηθούμε με τα ονόματά τους: Τεντόγλου, Καραλής, Πετρούνιας, Ρούσσου, Μητροπούλου, Ιακωβάκη, Χρήστου, Σίσκος, Μουσελίμης, Χιώτης, Αλεξίου, Μουρατίδου, Τριάντου, Σαμαράς, Θεοδωρακοπούλου, Γεροχρήστος, Μαρκαντωνάκη, Μπαξεβανάκης και Νικολαντωνάκης. Συγχαρητήρια, λοιπόν, σε όλους, στους προπονητές τους και στις οικογένειές τους που είναι δίπλα τους. Και εμείς, από την πλευρά μας, θα συνεχίσουμε να κάνουμε αυτό που μας αναλογεί, στηρίζοντας τον ελληνικό αθλητισμό και τους ανθρώπους του.
Αυτή ήταν η πρώτη «μετα-καλοκαιρινή» ανασκόπηση. Ευχαριστώ για τον χρόνο σας.
